Siedziba Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego przy ulicy Niecałej (1873-1944)

• Autorzy: Dankiewicz Katarzyna

Identyfikatory

DOI

10.17388/WUT.2025.0053.ARCH

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

Siedziba Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego pełniła ważne funkcje naukowe, edukacyjne i społeczne. Symbolizowała prestiż, umiejętności organizacyjne i zaangażowanie jej członków, którzy mimo uwarunkowań politycznych przyczyniali się do utrzymania i rozwoju wyższego szkolnictwa lekarskiego w Warszawie, angażowali się w dialog z władzami carskimi na rzecz podniesienia poziomu szpitalnictwa i higieny w mieście. Tytułowa siedziba, obejmująca zespół budynków, nie była wcześniej przedmiotem całościowych opracowań. W podjętych badaniach niewykorzystanych dotąd źródeł, przybliżono dzieje jej budowy. Główną treść artykułu stanowi prezentacja sposobu realizacji rozbudowanego programu użytkowego kamienicy, której układ funkcjonalno-przestrzenny dostosowano do celów Towarzystwa. Cały zespół wznoszono etapami, adaptując i przebudowując budynki, zastępując je nową, bardziej optymalną zabudową, wprowadzając przy tym nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne i techniczne, zgodne z nadrzędną dla Towarzystwa ideą postępu. Przeprowadzone analizy stylistyczne wykazały dbałość o jakość architektury reprezentacyjnego gmachu, nawiązania do pełnego renesansu włoskiego z elementami dekoracji o symbolice medycznej, czytelnej dla wytrawnego odbiorcy. Budynek wpisywał się w nurt zabudowy wielkomiejskiej Warszawy drugiej połowy XIX wieku, nie przytłaczał okolicznej zabudowy skalą i posiadał cechy reprezentacyjnej willi, co wiązało się z położeniem przy Ogrodzie Saskim.

Słowa kluczowe

PL

architektura XIX-wiecznej Warszawy; siedziba Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego; kamienica

• Wydawca: Politechnika Warszawska, Wydział Architektury
• Czasopismo: Kwartalnik Architektury i Urbanistyki
• Rocznik: 2023
• Tom: T. 68, z. 2
• Strony: 50--76
• Opis fizyczny: Bibliogr. 70 poz., fot., rys.

Twórcy

autor

Dankiewicz Katarzyna

• Wydział Architektury Politechnika Warszawska

• https://orcid.org/0000-0001-7799-4013

Bibliografia

• Bartnicka K., Uniwersytety europejskie na przełomie XVIII I XIX wieku, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 2015, nr 1
• Bernatowicz T., Ogród i miasto. Z dziejów kształtowania się przestrzeni publicznej Osi Saskiej w XIX wieku, w: Historyczne place Warszawy, red. B. Wierzbicka, Warszawa 1994
• Bieliński J., Kliniki Królewskiego Warszawskiego Uniwersytetu, Warszawa 1906
• Bieliński J., Królewski Uniwersytet Warszawski (1816-1831), T. 1, Warszawa 1907
• Bieniecki Z., Oś barokowa Warszawy, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1960, z. 4
• „Biesiada Literacka”, 1892, nr 1
• Bojczuk H., Towarzystwo Medyczne Wileńskie - pierwsze półwiecze (1805-1850): zarys dziejów, „Medycyna Nowożytna”, 2000, nr 2
• Bojczuk H., Kronika Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego w latach 1820-1915, w: Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820-2005, część pierwsza 1820-1917, red. Z. Podgórska-Klawe, Warszawa 2005
• Brożek K., Ruch na rzecz podnoszenia kwalifikacji zawodowych polskich lekarzy w latach 1805-1952. Towarzystwa i kursy, „Medycyna Nowożytna”, 2003, nr 1-2
• Dębicka M. K., Dzieje opiniowania sądowo-lekarskiego w Królestwie Prus w XVIII stuleciu, „Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii”, 2021, z. 1-2
• Dom dochodowy Towarzystwa Lekarskiego w Warszawie, „Przegląd Techniczny”, 1907, nr 41
• Drozdowski M.M., Zaborski A., Historia Warszawy, Warszawa 1981
• Dusińska H. Towarzystwo Lekarskie Warszawskie w latach 1945-2005, w: Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820-2005, część druga 1916-2005, red. Z. Podgórska-Klawe, Warszawa 2005
• Dydyński L., Zarys stuletnich dziejów Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Medycyna”, 1938, nr 17 i nr 18
• Gerner K., W 130 rocznicę założenia Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Polski Tygodnik Lekarski”, 1952, nr 21
• Gieysztor A., Herbst S., Szwankowski E., Kształty Warszawy, „Biuletyn Historii Sztuki”, 1947, nr 1/2
• Gruchalska A., Bankowe gmachy, „Spotkania z Zabytkami”, 1994, nr 3
• Gryglewski R. W., Medycyna w ujęciu Jędrzeja Śniadeckiego, „Opuscula Musealia”, 2019, nr 26.
• Grzybowski A., Winiarczyk I., Ciekawe życie ojca polskiej okulistyki Wiktora Feliksa Szokalskiego (1811-1891) - w dwustulecie urodzin, „Acta Ophtalmologica Polonica”, 2011, nr 7-9
• Hornowski J., O Polskim Towarzystwie Lekarskim, „Medycyna-Dydaktyka-Wychowanie”, 1985-1986, z. 1-4
• Hrieder P., Louis-Courvoisier M., Enlightened Physicians: Setting Out on an Elite Academic Career in the Second Half of the Eighteenth Century, “Bulletin of the History of Medicine”, 2010, nr 4
• Ilustrowany Przewodnik po Warszawie, Warszawa 1893
• Kita J., Przygotowanie lekarzy Królestwa Polskiego do walki z epidemiami chorób zakaźnych w XIX w. Zarys problematyki badawczej, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej”, 2022
• Kłosek-Kozłowska D., O wartościach przestrzennych Osi Saskiej Warszawy, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 2017, z. 3
• Kosmowski W., 50-lecie pierwszej lecznicy dla przychodzących chorych w Warszawie 1872-1922, „Zdrowie”, 1923, nr 10-11
• Kośmiński St., Słownik lekarzów polskich, Warszawa 1888
• Kraushar Al., Ogród Saski w Warszawie (1727-1927), „Kronika Warszawy”, 1927, nr 2
• Kwiatkowski M., Architektura mieszkaniowa Warszawy, Warszawa 1989
• Kwiatkowski M., Architektura w latach 1765-1830, w: Sztuka Warszawy, red. M. Karpowicz, Warszawa 1986
• Łupienko Al., Kamienice czynszowe Warszawy 1864-1914, Warszawa 2015
• Łupienko Al., Mikroświat kamienicy czynszowej doby zaborów. Funkcjonowanie i życie w warszawskich kamienicach w źródłach z lat 1864-1914, „Journal of Urban Ethnology”, 2013
• Łoza St., Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954
• Ostrowska T., Geneza Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 2002
• Ostrowska T., Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Gazeta Lekarska”, 2001, nr 6
• Ostrowska T., Krótki przegląd XIX-wiecznej prasy zawierającej materiały do historii nauk medycznych, „Analecta”, 2005, z. 1-2
• Peszke J., Stulecie Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego 1820-1920: Dzieje Towarzystwa, cz. 1, Pierwsze półwiecze, Warszawa 1931
• Pinell P., The Genesis of the Medical Field: France, 1795-1870, “Revue française de sociologie”, 2011, nr 5
• Płonka-Syroka B., Niemiecka medycyna romantyczna (1797-1848) w opiniach przedstawicieli polskiego środowiska naukowego do 1863 roku, „XIX wiek. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza”, 2015, R. VIII
• Płonka-Syroka B., Historyczna świadomość lekarzy wobec odkryć naukowych nowej fizyki w końcu XVIII i pierwszej połowy XIX w., „Medycyna Nowożytna”, 2000, z. 1
• „Przegląd Techniczny”, 1907, nr 41
• „Przegląd Techniczny”, 1907, nr 52
• Przewodnik Warszawski informacyjno-adresowy na rok 1869, Warszawa 1869
• Putkowska J., Zmiany programów oraz ich wpływ na rozplanowanie kamienic patrycjuszowskich w XVI i XVII w. w Polsce., „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1985, z. 2
• Roguska J., Karol Jankowski. Architekt warszawski początku XX wieku. Życie i twórczość, Warszawa 1978
• Sobieszczański F. M., Ogród Saski w Warszawie, „Tygodnik Illustrowany”, 1869, nr 92
• Sobieszczański F. M., Rys historyczno-statystyczny wzrostu i stanu miasta Warszawy od najdawniejszych czasów aż do 1847 roku, Warszawa 1848
• Szustakiewicz I., Systematyka form historyzmu w pracach warszawskiego architekta XIX wieku na przykładzie twórczości Juliana Ankiewicza, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 2013, z. 1
• Szwejcerowa A., Siedziby Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego w latach 1820-1944, „Archiwum Historii Medycyny”, 1980, z. 2
• Śródka A., Krótki zarys dziejów nauczania medycyny w Warszawie, „Medycyna-Dydaktyka-Wychowanie”, 1989, nr 3-4
• Śródka A., Rola lekarzy w utworzeniu Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, „Miscellanea Historico-Archivistica”, 2002
• Taryffa domów miasta Warszawy dla wygody publiczney wydana, Warszawa 1808
• Taryffa domów miasta stołecznego Warszawy dla wygody publiczney nowo wydana, Warszawa 1821
• Taryffa domów miasta stołecznego Warszawy: dla wygody publiczney nowo wydana, podzielona na wydziały policyjne i cyrkuły praz przedmieścia Pragi i domów za rogatkami będącymi, Warszawa 1825
• Taryffa domów miasta stołecznego Warszawy i przedmieścia Pragi według nowego podziału, oprac. Jan Glücksberg, Warszawa 1832
• Taryffa domów miasta Warszawy i Pragi z planem ogólnym i 128 szczegółowych planików ulic i domów, oprac. H. Świątkowskiego, Warszawa 1852
• Towarzystwo lekarskie warszawskie, „Tygodnik Illustrowany”, 1876, nr 31
• Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 1820-2005, cz. 1 i 2, red. Z. Podgórska-Klawe, Warszawa 2005
• Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r., red. I. Pietrzak-Pawłowska, Warszawa 1973
• Wodzinowska W., Stan bibliotek polskich, „Przegląd Biblioteczny”, 1947, z. 1-2
• Zieliński J., Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, t. 3, Warszawa 1996
• Zieliński J., Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, t. 12, Warszawa 2006
• Złota księga medycyny warszawskiej, red. M. Krawczyk, Warszawa 2009
• Zweigbaum M., Dzieje Biblioteki Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, „Medycyna”, 1939, nr 1, 2
• Źródła kartograficzne
• Archiwum Główne Akt Dawnych, zbiór kartograficzny, Plan miasta stołecznego Warszawy, 1822, oprac. Korpus Inżynierów i Wojskowych Królestwa Polskiego, sygn. 1/402/0/-/77-5
• Archiwum Główne Akt Dawnych, zbiór kartograficzny, Plan de la ville de Varsovie, 1837 - fragm., sygn. 1/402/0/-/92-7
• Archiwum Państwowe w Warszawie, Zespół: Zarząd Budowy Kanalizacji i Wodociągów w Warszawie, „Plan Lindleya”, sekcyjne, sygn.1001-1/187
• Archiwum Państwowe w Warszawie, Zespół: Wydział Pomiarów Zarządu Budowy Kanalizacji i Wodociągów w Warszawie, „Plany Lindleyów”, blokowe, sygn. 1001/IV-452
• Biblioteka Narodowa, Plan Miasta Warszawy, 1808, ryt. J. Bach, sygn. ZZK 20 305
• Biblioteka Narodowa, Plan miasta Warszawy, 1838, oprac. Koriot-Richter, sygn. ZZK 8954-8962
• Biblioteka Narodowa, Plan miasta Warszawy, 1859 r., oprac. Kondratenko, sygn. ZZK 1065