Stan sanitarno-techniczny miast Królestwa Polskiego małych i średniej wielkości w świetle ankiety Emila Sokala z 1910 roku

• Autorzy: Szmelter Alicja

Identyfikatory

DOI

10.17388/WUT.2025.0045.ARCH

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

PL

W artykule przedstawiona została sytuacja sanitarno-techniczna miast średniej wielkości i małych Królestwa Polskiego, ilustrująca stan zaniedbań występujących w tych miastach na kilka lat przed wybuchem pierwszej wojny światowej. Diagnoza skali zaniedbań wskazała na ogrom zadań w zakresie poprawy infrastruktury miast, jakie stanęły przed środowiskiem polskich urbanistów, architektów, inżynierów i polityków, którzy decydowali o kierunkach i możliwościach odbudowy polskich miast w okresie międzywojennym. Forpocztą diagnozy potrzeb odbudowy była, podjęta jako prywatna inicjatywa, ankieta stanu sanitarno-technicznego miast Królestwa Polskiego, przeprowadzona przez warszawskiego inżyniera hydrotechnika Emila Sokala (1851-1928). W sierpniu 1910 roku na łamach warszawskiego czasopisma „Przegląd Techniczny”, adresowanego do techników i architektów, ukazał się cykl artykułów jego autorstwa przedstawiający wyniki ankiety zatytułowany Uzdrowotnienie miast małych. W artykule przedstawiono założenia ankiety, podano zestaw rozesłanych pytań do władz miejskich oraz zamieszczono, bazujące na opisach E. Sokala, skrócone wersje opisów stanu sanitarno-technicznego 33 miast. Wyniki ankiety stały się podstawą nie tylko do pierwszej tego rodzaju diagnozy stanu technicznego badanych miast, ale przyniosły także dodatkową informację dotyczącą świadomości mieszkańców co do stanu technicznego ich środowiska życia. Dzięki ankiecie zdefiniowano braki w stanie technicznym badanych miast, takie jak: zła jakość wody pitnej, fatalny stan nawierzchni ulic i rynków, brak kanalizacji i podstawowych urządzeń sanitarnych. Autora ankiety uderzyło to, że mieszkańcy badanych miast akceptowali panujące w nich warunki życia i nie oczekiwali zmian. E. Sokal zauważył, że pozytywny wpływ na poprawę stanu technicznego ankietowanych miast miał wówczas rozwój lokalnego przemysłu. Wnioski z przeprowadzonej ankiety, przedstawione przez E. Sokala, ukazały uogólniony niezadowalający stan techniczny miast na obszarze Królestwa Polskiego. E. Sokal uważał, że udzielanie koncesji na rozwój infrastruktury miast oraz wzmocnienie roli lokalnych władz miejskich przyniosłoby szybką poprawę sytuacji. W artykule zamieszczono mapę rozmieszczenia przedstawionych miast na tle granic administracyjnych Królestwa Polskiego i granic guberni. Dołączono także tabelę zbiorczą, w której podano liczbę ludności w ankietowanych miastach, która ułatwia orientację co do ich skali.

Słowa kluczowe

PL

Królestwo Polskie; miasta średniej wielkości; małe miasta; stan sanitarno-techniczny miast; Emil Sokal

• Wydawca: Politechnika Warszawska, Wydział Architektury
• Czasopismo: Kwartalnik Architektury i Urbanistyki
• Rocznik: 2023
• Tom: T. 68, z. 1
• Strony: 70--92
• Opis fizyczny: Bibliogr. 8 poz., fot., rys., tab.

Twórcy

autor

Szmelter Alicja

• Wydział Architektury Politechnika Warszawska

• https://orcid.org/0000-0001-8796-5814

Bibliografia

• Babiński S., Środki komunikacyjne miast wielkich, „Przegląd Techniczny”, 1910, nr 17
• Drexler I., Odbudowanie wsi i miast na ziemi naszej, Lwów-Warszawa 1916
• Feliński R., Budowa miast z ilustracyami i planami miast, Lwów 1916
• Kucharzewski F., Piśmiennictwo techniczne polskie, „Przegląd Techniczny”, 1910, nr 37
• Kühnel A., Zasady budowy miast małych i miasteczek. Z 136 rysunkami, Lwów 1918
• Polak J., Wykład higieny miast. Z uwzględnieniem stanu zdrowotnego i potrzeb miast polskich, Warszawa 1908
• Sokal E., Uzdrowotnienie miast małych, „Przegląd Techniczny” 1910, nr 32; nr 33; nr 35; nr 36
• Szmelter A., Początki urbanistyki współczesnej. Doświadczenia zagraniczne a środowisko warszawskich urbanistów przełomu XIX i XX w., Warszawa 2019